Kurmancan Datka (1811-1 Şubat 1907), 19. yüzyılda Kırgızistan'ın güneyinde liderlik yapmış ve Dağların Kraliçesi olarak anılmış önemli bir Kırgız tarihi şahsiyettir. Döneminde Datka unvanı verilen ilk kadın olarak bilinir. 1811 yılında Oş şehri yakınlarındaki Oroke kışlağında dünyaya geldi. 1832 yılında Alay Kırgızlarının lideri Alimbek Datka ile evlendi. Eşi Alimbek Datka'nın 1862 yılında ölümünün ardından, Kurmancan Datka Alay bölgesi Kırgızlarının liderliğini üstlendi. Otoritesini Buhara ve Hokand Hanlıkları'nın yöneticileri de kabul etti. 19. yüzyılın sonlarında Rus İmparatorluğu Orta Asya'ya doğru genişlemekteydi. 1876 yılında Hokand Hanlığı'nın Rusya tarafından ilhak edilmesinin ardından, Kurmancan Datka oğullarıyla birlikte Rus işgaline karşı mücadele etti. Ancak dönemin ağır şartlarını göz önünde bulundurarak Ruslarla anlaşma yoluna gitti. Kurmancan Datka Kırgız halkının bağımsızlık mücadelesinde önemli bir şahsiyet olarak kabul edilir. Adına para ve pullar bastırılmış, heykellleri dikilmiş, hayatı sinemaya aktarılmıştır. Kurmancan Datka, cesareti, sağlam karakteri ve liderlik vasıflarıyla Kırgız tarihine damga vurmuş önemli kadın kahramanlardan biri olarak anılmaktadır. Modern Kırgız ulusal kimliğinin inşasında örnek gösterilen şahsiyetlerden biri olarak da ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada Kurmancan Datka’nın hayatı, siyasi faaliyetleri ele alınacak, Kırgız ulusal kimliğinin şekillenmesindeki rolü üzerinde değerlendirmeler yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Kurmancan Datka, Kırgız, Hokand, Türkistan, Rus, hanlık